Səməd Behrəngi - Sabir Nəbioğlu (kitabdan qeydlər)

Səh. 16: “Bilirsənmi ağacı su biyə batırmır? Çünki öz yetirməsini boğmaqdan utanır”.

Səh. 18: “Söylə sənmi xor baxırsan mənim şeir dilimə?

Qoca Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli.

Sənmi “türkəxər” deyirsən ulusuma, elimə?

Dahilərə süd vermişdir Azərbaycan gözəli...

Qoca Şərqin şöhrətidir Füzulinin qəzəli. (S. Vurğun)”

Səh. 30: “Tərsəm nərəsi be kəbe, ey ərabi

İn rəh ki, to mirəvi be Türküsran əst. (Ey ərəb, qorxuram Kəbəyə gedib çatmayasan. Çünki sənin getdiyin yol Türküstana aparır)”.

Səh. 36: “Məşhur yazıçı və Səmədin sədaqətli qələm dostu Cəlal Al-Əhmədin yazdığı kimi Şahın, Şahbanunun və Vəliəhdin şəkillərinin tərtib etdiyi əlifba kitabının ilk səhifələrində çap olunmasına razılıq verməyən bir adamın dərbar və onun qabdibi yalanları tərəfindən rahat buraxılacağına inanmaq nadanlıq olardı. Hadisələrin gedişi bu rəydə olanların fikirlərini təsdiq etdi.

Səh. 39: “...Səməd dəruni inam və alim qətiyyəti ilə yazırdı:

“Əllamə Dehxudanın Nizamidən götürüb öz kitabına salmış olduğu nümunələrin hamısı Azərbaycan atalar sözü və məsəlləridir, Nizmai onları farsca tərcümə edib öz şeirlərində istifadə etmişdir”.

Səh. 43: “O zamanın fəal və çəkili Türkiyə tənqidçilərindən olan Ömər Ozqan “Balaca Qara Balıq” hekayəsini uşaq ədəbiyyatının ən görkəmli nümunəsi adlandırırdı. O, bu nadir nəsr nümunəsini təkcə bədii əsər deyil, bəşəri təfəkkürün, bir insanı dünyabaxışının son dərəcə sadə və anlaşıqlı dildə ifadəsi hesab edirdi”.

Səh. 45: “...Səməd Behrəngi o mütəfəkkir yazıçılardan idi ki, son 39 ildə İran ədəbiyyatı ona oxşar başqasını görməmişdir. Bu yaradıcılığın və ona məxsus olan məntiqin köklərini Azərbaycanın zəngin şifahi xalq ədəbiyyatının qaynaqlarında axtmarmaq lazımdır”.

Səh. 46: “Balaca Qara Balıq” 1969-cu ildə İtaliyanın Balonya şəhərində keçirilən uşaq kitabları müsabiqəsində birinci yer tutaraq Qızıl Medala layiq görülmüşdü. İtalyan, fransız, ingilis, türk dillərində tərcümə olundu”.

Səh. 52: “1980-ci ildə Türkiyədə generalların məşhur qiyamından sonra rejimə qarşı müxalifətə qalxan cavanların əksəriyyətinin evlərindən Səmədin kitabları tapılmış və ölkədə Səmədin əsərlərinin nəşri qadağan edilmişdir”.

Səh. 68: “- Sahibəli!

-         Hə, de.

-         Deyirəm birdəən bu bağban basdırdığımız ağacı tapar, ha?

-         Tapsa nə olar ki? – deyə Sahibəli cavab verdi.

Polad heç nə demədi.

Sahibəli yenə sözünə davam etdi:

-         Tapsa da bir qələt eliyə bilməz. Ağacı özümüz əkib becərmişik, meyvəsi də özümüzündür.

Fikrə getmiş Polad dilləndi:

-         Torpaq ki, bizim deyil?!

-         Yenə də heç bir qələt eliyə bilməz. Torpaq əkənindir. Ağac əkdiyimiz bu bir tikə yer bizimkidir”.

Səh. 75: “Bizim xalqımız qəhrəman xalqdır. Əgər indi İran hökuməti varsa onu icad eyləyən Azərbaycanın Qızılbaş Ordusu olmuşdur... Azərbaycan böyük bir qüdrətdir, fəqət ona təkan vermək lazımdır” (S. C. Pişəvəri)”.

Səh. 83: “Ədibin öz qardaşına verdiyi cavab çox düşündürücüdür:

“Yox, mən Fərhadlara nifrət edirəm. Nifrətim əbədi, həmişəlik deyil. Hər halda nə qədər ki, bu vəziyyətdəyik onun kimilərdən zəhləm gedir. Boşla getsin! Öpüşlərin, aşiqanə qəzəllərin vaxtı deyil. İranın Fərhadlara yox, Kavələrə ehtiyacı var, özü də necə ehtiyac!... Oğlunun adını Kavə qoy, böyüyüb özü Kavə kimi olmasa da, qoy heç olmasa adını yaşatsın. Qoy dil açanda səndən soruşsun ki, Kavə kimdir? O vaxt əlinə fürsət düşər onun qəlbinin qapısını cəsarət və saflıq açarı ilə insanpərvərlik nuru gələn tərəfə aça bilərsən”,

Səh. 91: “Xalqımızın ədəbi-bədii salnaməsinə - M. Ə. Sabir Məşrutə hərəkatına bir ordu qədər xidmət etmişdir – sözlərini tarix öz əli ilə yazmışdır”.

Səh. 92: “Səmədin aşağıdakı sətirlərində əksini tapmış məntiqin kəskinliyinə və həqiqət carçısı olmasına diqqət edildikdə o bizi çox ağır çəkili həqiqətlərin sorağına aparıb çatdırır:

“Meydandan çıxarılmış azadxahlar və mübarizlər tarixin naməlum adamlarına qarışdırıldılar, fürsəttələblər və tavussüfətlər qaldılar Məşrutiyyətin dövlət xadimləri və qiymətli alimləri oldular”.

Səh. 106: “Səməd xalqımızın həyatında ciddi problemlər doğuran erməni-müsəlman qarşıdurması barədə olduqca müasir səslənən mülahizələr irəli sürürdü. O, yazırdı:

“Erməni-müsəlman davasında minlərlə günahsız iranlı tacir və fəhlənin öldürülməsi, İran dövlətinin bu hadisəyə etinasızlığı hamıdan çox xalqa təsir etdi və dillərə düşdü. Bu iş eyni zamanda Qacar dövlətinin nə dərəcədə zəif və etinasız olduğunu nümayiş etdirdi. Halbuki həmin dövrdə Urmu-Təbriz yolunda öldürülmüş bir nəfər ingilis hərbi qulluqçusunun qan bahası olaraq İngiltərə İran dövlətindən 50 min tümən pul almışdı”.

Səh. 126: “Araz üstə buz üstə,

Kabab yanar köz üstə.

Səmədi öldürdülər –

Danışdığı söz üstə!

Dağlar başın qar aldı,

Gün batdı, qaş qaraldı.

Səməd gəlib çıxmadı.

Görəsən harda qaldı?”